Ι. Εισαγωγή

Στις νουθεσίες του Ιησού Χριστού περιλαμβάνεται και η προτροπή «ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω». Η προσφορά, το μοίρασμα και η αλληλοβοήθεια είναι αρετές άρρηκτα συνδεδεμένες με την ανθρώπινη φύση. Σε αυτές εξάλλου βασίζονται και οι αρχές της φορολογικής ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Σε αυτές βρίσκει έρεισμα και η δωρεά.

Η δωρεά είναι µία σύµβαση, με την οποία ο δωρητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να μεταβιβάσει και να παραδώσει στον δωρεοδόχο πράγμα ή δικαίωμα. Πρόκειται για σύμβαση ετεροβαρής και χαριστική, καθώς συνιστά ελεύθερη επιλογή τουδωρητή προς τον δωρεοδόχο, χωρίς να αναμένει το παραμικρό αντάλλαγμα. 

Ο νομοθέτης επιβραβεύει τον ηθικό και φιλανθρωπικό χαρακτήρας της δωρεάς με  φορολογικά κίνητρα. 

ΙΙ. Ως προς τη φορολογία εισοδήµατος 

1. Για τα φυσικά πρόσωπα

Σύµφωνα µε τον ισχύοντα Κώδικα Φορολογίας Εισοδήµατος (Ν. 4172/2013) και ειδικότερα σύµφωνα µε τοάρθρο 19 ΚΦΕ, όπως αυτό ισχύει σήμερα, με τίτλο «Μειώσεις φόρου για δωρεές», για το φυσικό πρόσωπο που δωρίζει, «1. Το ποσό του φόρου μειώνεται κατά είκοσι τοις εκατό (20%) επί των ποσών δωρεών προς τους φορείς που ορίζονται στην απόφαση της επόμενης παραγράφου, εφόσον οι δωρεές υπερβαίνουν στη διάρκεια του φορολογικού έτους το ποσό των εκατό (100) ευρώ. Το συνολικό ποσό των δωρεών δεν μπορεί να υπερβαίνει το πέντε τοις εκατό (5%) του φορολογητέου εισοδήματος. Ειδικά για τις δωρεές προς τα κοινωφελή ιδρύματα και τις εγγεγραμμένες Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, το ποσό του φόρου μειώνεται κατά σαράντα τοις εκατό (40%) επί των ποσών δωρεών προς τους φορείς αυτούς, εφόσον οι δωρεές υπερβαίνουν στη διάρκεια του φορολογικού έτους το ποσό των εκατό (100) ευρώ και τα ποσά των δωρεών κατατίθενται σε ειδικούς για τον σκοπό αυτό λογαριασμούς τραπεζών που λειτουργούν νόμιμα σε κράτος – μέλος της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ. Το συνολικό ποσό των δωρεών στην περίπτωση αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει το σαράντα τοις εκατό (40%) του φορολογητέου εισοδήματος.

2. Με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών^[1] ορίζονται οι φορείς με έδρα την ημεδαπή ή άλλα κράτη μέλη της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ. που αναγνωρίζονται για τον σκοπό του προσδιορισμού της μείωσης φόρου επί του ποσού των χορηγούμενων σε αυτούς δωρεών, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 1, εφόσον τα ποσά των δωρεών κατατίθενται σε ειδικούς για τον σκοπό αυτόν λογαριασμούς τραπεζών που λειτουργούν νόμιμα σε κράτος μέλος της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ.

…

Εκτός από την ως άνω µείωση φόρου, σηµειώνεται ότι το ως άνω ποσό δωρεάς δεν συγκαταλέγεται στις δαπάνεςαπόκτησης περιουσιακών στοιχείων του άρθρου 32 ΚΦΕ, καθώς εξαιρείται σύµφωνα µε τη διάταξη της περίπτωσης ε του ίδιου άρθρου, δηλαδή δεν συνιστά τεκµαρτό εισόδηµα για τον φορολογούµενο σύµφωνα µε το άρθρο 30 παρ. 2 ΚΦΕ.»

2. Για τα Νοµικά πρόσωπα και Φυσικά πρόσωπα, που ασκούν επιχειρηµατική δραστηριότητα

Φορολογικά κίνητρα έχει προβλέψει φυσικά ο νομοθέτης και για τις δωρεές νομικών προσώπων και φυσικών προσώπων επιτηδευματιών, καθώς οι δωρεές τους εµπίπτουν λογιστικά στην έννοια της δαπάνης και φορολογικάστην έννοια της εκπεστέας δαπάνης κατ’ άρθρο 22 ΚΦΕ. Σύμφωνα με αυτό το άρθρο «Κατά τον προσδιορισμό του κέρδους από επιχειρηματική δραστηριότητα, επιτρέπεται η έκπτωση όλων των δαπανών, με την επιφύλαξη των διατάξεων  «του άρθρου 23 του Κ.Φ.Ε.» οι οποίες: α) πραγματοποιούνται προς το συμφέρον της επιχείρησης ή κατά τις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές της, συμπεριλαμβανομένων και δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. β) αντιστοιχούν σε πραγματική συναλλαγή και η αξία της συναλλαγής δεν κρίνεται κατώτερη ή ανώτερη της «αγοραίας», στη βάση «των στοιχείων που διαθέτει η Φορολογική Διοίκηση». γ) εγγράφονται στα τηρούμενα βιβλία απεικόνισης των συναλλαγών της περιόδου κατά την οποία πραγματοποιούνται και αποδεικνύονται με κατάλληλα δικαιολογητικά. Ειδικά οι δαπάνες για δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης εκπίπτουν υπό την προϋπόθεση η επιχείρηση να εμφανίζει λογιστικά κέρδη χρήσης κατά τον χρόνο πραγματοποίησής τους. Το προηγούμενο εδάφιο δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση που η δράση εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, πραγματοποιείται κατόπιν αιτήματος του Δημοσίου.»

Ειδικά για τα ν.π.δ.δ. ή ν.π.ι.δ. µη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ηµεδαπά ή αλλοδαπά και στα οποία περιλαµβάνονται και τα κάθε είδους σωµατεία και ιδρύµατα, τα οποία δεν φορολογούνται για τα έσοδα που πραγµατοποιούνται κατά την επιδίωξη της εκπλήρωσης του σκοπού τους (άρθ. 45 περ. γ ΚΦΕ), προβλέπεται σύµφωνα µε το άρθρο 47 παρ. 8 ΚΦΕ, όπως προστέθηκε µε το άρθρο 19 του ν. 4646/2019, ότι οι δωρεές σε χρήµα ή σε είδος, που πραγµατοποιούν προς το Ελληνικό Δηµόσιο ή σε οργανισµούς τοπικής αυτοδιοίκησης, ακόμη και αν δεν αφορούν την επιχειρηµατική δραστηριότητά τους, εκπίπτουν από τα έσοδα τους που αποτελούν αντικείµενο επιβολής φόρου (επιχειρηµατική δραστηριότητα). Επιπλέον δε, για τον προσδιορισμό του κέρδους από επιχειρηματική δραστηριότητα των ανωτέρω φορέων της περ. γ` του άρθρου 45, «εκπίπτουν ως δαπάνη και οι κάθε είδους δαπάνες που αφορούν στα ακίνητά τους σε ποσοστό εβδομήντα πέντε τοις εκατό (75%), οι δωρεές σε χρήμα ή σε είδος προς τους λοιπούς φορείς της Γενικής Κυβέρνησης που εποπτεύονται από τα Υπουργεία Υγείας και Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς και οι λοιπές δαπάνες του άρθρου 22. Το δεύτερο εδάφιο εφαρμόζεται και για τα νομικά πρόσωπα της περ. γ` του άρθρου 45 που λειτουργούν ως Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (Ο.Κοι.Π.), υπό την προϋπόθεση ότι είναι εγγεγραμμένες στο Ειδικό Μητρώο Ο.Κοι.Π. Ειδικά για το Άγιο Όρος και τις Ιερές Μονές αυτού, το ποσοστό της έκπτωσης για τις κάθε είδους δαπάνες, ανεξαρτήτως αν συνδέονται με την εκμετάλλευση συγκεκριμένου ακινήτου ή της εν γένει ακίνητης περιουσίας τους, ανέρχεται σε ποσοστό εκατό τοις εκατό (100%).»

ΙΙΙ.          Ως προς τον Φ.Π.Α.

Η διάταξη του άρθρου 32 του Κ.ΦΠΑ (ν. 5144/2024), προβλέπει ειδική απαλλαγή των προσώπων (φυσικών ήνοµικών) που ενεργούν δωρεές από τον ΦΠΑ των δαπανών που πραγµατοποιούν σε σχέση µε τη δωρεά τους. Συγκεκριμένα προβλέπει ότι απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ μεταξύ άλλων:

«ιε) Η παράδοση αγαθών και η παροχή υπηρεσιών από υποκείμενο στον φόρο προμηθευτή προς δωρητή, ο οποίος τα χρησιμοποιεί στο πλαίσιο σύμβασης δωρεάς που συνάπτει με φορέα του δημοσίου τομέα, όπως αυτός ορίζεται στην περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α` 143), ή με νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου που έχουν συσταθεί με ειδικό νόμο για το δημόσιο συμφέρον ή με άλλες οντότητες που εποπτεύονται από τους παραπάνω φορείς, εφόσον:

ιεα) η σύμβαση δωρεάς κυρώνεται με νόμο ή εγκρίνεται από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και τον καθ` ύλην αρμόδιο Υπουργό με βάση την κείμενη νομοθεσία, και

ιεβ) το συνολικό ποσό της παράδοσης αγαθών και της παροχής υπηρεσιών ανέρχεται έως του ποσού της δωρεάς. Ο υποκείμενος στον φόρο προμηθευτής έχει δικαίωμα έκπτωσης του ΦΠΑ εισροών σχετικά με τις εν λόγω πράξεις, δεν χρεώνει φόρο στα εκδιδόμενα φορολογικά στοιχεία και υποχρεούται να αναγράφει σε αυτά τη σχετική απαλλακτική διάταξη, την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης δωρεάς και τα συμβαλλόμενα μέρη, καθώς και την ημερομηνία έγκρισής της.

Η παρούσα περίπτωση εφαρμόζεται και σε παράδοση αγαθών και παροχή υπηρεσιών από υποκείμενο σε φόρο προμηθευτή προς δωρητή, ο οποίος τα χρησιμοποιεί στο πλαίσιο σύμβασης δωρεάς που συνάπτει με τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) με την επωνυμία «Εκκλησία της Ελλάδος», «Εκκλησία της Κρήτης», «Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών», «Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης», «Πατριαρχική Εξαρχία Πάτμου», με τις Ιερές Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος, τις Ιερές Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Κρήτης, τις Ιερές Μητροπόλεις Δωδεκανήσου, τις Ιερές Ενορίες και τις Ιερές Μονές τους, τις Ισραηλιτικές Κοινότητες του άρθρου 1 του ν. 2456/1920 (Α` 173), το Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία «Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο» του άρθρου 1 του ν.δ. 301/1969 (Α` 195) και τις Ισραηλιτικές Κοινότητες Δωδεκανήσου του άρθρου 5 του ν.δ. 301/1969, για τον σκοπό της ανέγερσης, κατασκευής, επισκευής, επέκτασης χώρων λατρείας ή θρησκευτικών μνημείων ή χώρων που ανήκουν κατά κυριότητα στα νομικά αυτά πρόσωπα και εντός των οποίων στεγάζονται και λειτουργούν υπό τον έλεγχό τους ιδρύματα που επιτελούν είτε φιλανθρωπικό σκοπό είτε σκοπό παροχής των αναγκαίων θεωρητικών και πρακτικών γνώσεων σχετικών με την αγιογραφία είτε σκοπό διδασκαλίας της βυζαντινής μουσικής και ψαλτικής τέχνης. Στις περιπτώσεις αυτές, η σύμβαση δωρεάς εγκρίνεται από τον Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.»

Ακολουθείται φυσικά ειδική διαδικασία για την εφαρµογή της ανωτέρω απαλλαγής από ΦΠΑ των παραδόσεωναγαθών και παροχών υπηρεσιών, που πραγµατοποιεί ο υποκείμενος στο φόρο πάροχος προς δωρητή, η οποία έχει καθοριστεί µε την ΚΥΑ Α.1050/2020 (ΦΕΚ 942/Β/20-3-2020).

Αντιθέτως, οι επιχειρήσεις που επιθυµούν να δωρίσουν οι ίδιες (και όχι μέσω άλλου δωρητή) προς το Δηµόσιοαγαθά ή υπηρεσίες, που παράγουν, οφείλουν να προβούν σε απόδοση ΦΠΑ. Πρόκειται για τον ΦΠΑαυτοπαράδοσης αγαθών ή ιδιοχρησιµοποίησης υπηρεσιών και στην ουσία συνίσταται στην απόδοση του ΦΠΑδαπανών της που έχει ήδη εκπέσει η επιχείρηση κατά την παραγωγή των αγαθών ή παροχή υπηρεσιών. Παρά ταύτα, για εξαιρετικούς λόγους (π.χ. ανθρωπιστική κρίση) μπορεί να προβλεφθεί ειδική απαλλαγή από τον ΦΠΑ με αίτημα προς τον Υπουργό Οικονομικών. 

IV.       Νέα μέτρα – επιπλέον κίνητρα
Από το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει ανακοινωθεί ήδη από το Μάρτιο 2025 νομοσχέδιο που θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές και στο νομοθετικό πλαίσιο των δωρεών και θα δώσει επιπλέον κίνητρα. Συνοπτικά ανακοινώθηκαν τα εξής:

Α.        Για να περιοριστούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι υποψήφιοι δωρητές και οι  καθυστερήσεις που δυσχεραίνουν την αποδοχή των δωρεών από το Δημόσιο: 
1. Συστήνεται το Εθνικό Μητρώο Ευεργετών και Δωρητών το οποίο θα προχωρήσει στη σύσταση ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τις δωρεές. Ο φορέας θα συνδράμει τους δωρητές στη διεκπεραίωση των διαδικασιών, θα τους παρέχει πληροφορίες για την πρόοδο στην υλοποίηση της δωρεάς τους και θα μεριμνά για την προβολή τους. Επιπλέον, θα συλλέγει τις ανάγκες για δωρεές και θα ενημερώνει σχετικά τους ενδιαφερόμενους δωρητές.
2. Η πρόταση και η αποδοχή της δωρεάς θα γίνεται υποχρεωτικά μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
3. Καταρτίζονται πρότυπες συμβάσεις δωρεάς για αγαθά, υπηρεσίες και έργα οι οποίες θα είναι διαθέσιμες στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του Μητρώου για τη διευκόλυνση των δωρητών.
4. Η αποδοχή της δωρεάς θα γίνεται αποκλειστικά από τον δωρεοδόχο φορέα. Καταργείται η έγκριση από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
5. Εξαιρούνται από την ηλεκτρονική πλατφόρμα οι δωρεές στις περιπτώσεις που υπάρχει ανάγκη για τήρηση απορρήτου (π.χ. δωρεές προς το υπουργείο Εθνικής Άμυνας).
6. Ρυθμίζεται η διαδικασία για την δωρεά χρηματικού ποσού, καθώς και η εξαίρεση από την νομοθεσία των δημοσίων συμβάσεων όταν η δωρεά καλύπτει το σύνολο ή το 75% τουλάχιστον της αξίας της προμήθειας. Προβλέπεται ότι ο δωρητής μπορεί να καθορίσει πώς θα επιλεγεί ο ανάδοχος.
7. Επιτρέπεται η προβολή του δωρητή (αλλά όχι η διαφήμιση των προϊόντων του), ενώ στο τέλος κάθε έτους θα εκδίδεται ανακοίνωση με τα ονόματα και τις δωρεές των ευεργετών και των δωρητών.
8. Η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες θα έχει πλήρη και διαρκή πρόσβαση στα στοιχεία των δωρεών και στη σχετική πλατφόρμα, ενώ θα ενημερώνεται αυτόματα για δωρεές άνω των 500.000 ευρώ.

Β.        Ως επιπλέον φορολογικά κίνητρα
1. Καταργείται ο φόρος εισοδήματος (22%) για ιδρύματα και κληροδοτήματα για τα έτη, κατά τα οποία καταγράφονται ως ενεργά στο μητρώο κληροδοτημάτων (σε δύο φάσεις, δηλαδή μείωση 50% το 2026 και πλήρης κατάργηση το 2027).
2. Καταργείται ο φόρος δωρεάς (0,5%) για τις δωρεές προς κοινωφελή ιδρύματα.
3. Επεκτείνεται η έκπτωση της δωρεάς από το φορολογητέο εισόδημα των νομικών προσώπων – δωρητών, η οποία ισχύει ήδη για τις δωρεές προς το Δημόσιο, ώστε να καλύπτει και τις δωρεές προς τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου – ιδρύματα. 
4. Προβλέπεται ότι μόνη η κατάρτιση της σύμβασης δωρεάς έχει ως αποτέλεσμα την απαλλαγή από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, χωρίς να απαιτείται ειδική έγκριση από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Είναι προφανές ότι ο νομοθέτης αποβλέπει στο να άρει κάθε εμπόδιο στην έκφραση της φιλανθρωπίας και αλληλεγγύης των πολιτών.

^[1] ΠΟΛ 1010/2014 (ΦΕΚ Β’ 4/03-01-2014)[1], όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει σήµερα µε την Α 1468/17-12- 2019 (ΦΕΚ Β’ 4762/24-12-2019) υπουργική απόφαση (ίδετε https://www.ypes.gr/pinakas-a-f-m-foreon-genikis-kyvernisis/)